Onder- en boventiteling
Bij onder- en boventiteling wordt hetgeen gesproken wordt of te horen is in tekst weergegeven. Ondertiteling wordt vaak toegepast bij televisieprogramma's en bij films. In Londen wordt onder- en boventiteling ook gebruikt bij diverse theaterprogramma's. In Nederland wordt het in theaters nog niet of nauwelijks toegepast.
TV en films
Publieke omroepen
Nederlandstalige televisieprogramma's op de publieke zenders worden meestal ondertiteld voor slechthorenden en doven. Deze ondertiteling kunt u aanzetten via teletekstpagina 888. Met verschillende kleuren wordt aangeduid wie er aan het woord is. Ook achtergrondgeluiden (bijvoorbeeld het gerinkel van de telefoon) worden vermeld. Wel heeft u een televisie nodig die teletekst ondersteunt; oude en goedkopere modellen doen dit soms niet.
N.B. Uit onderzoek van de publiek omroep blijkt overigens dat niet alleen de 1,5 miljoen Nederlandse slechthorenden en doven teletekstondertiteling gebruiken. Ook 2,5 miljoen mensen zonder gehoorverlies schakelen regelmatig de ondertiteling in.
Commerciële omroepen
Nederlandstalige televisieprogramma’s op de commerciële zenders worden nog lang niet altijd ondertiteld. Belangengroeperingen van slechthorenden en doven pleiten er al jaren voor om dit wel verplicht te stellen.
Samenwerkingsverband Ondertitel Alle Programma’s! (SOAP!)
SOAP! is een samenwerkingsverband van diverse belangenorganisaties van slechthorenden en doven dat zich inzet voor 100% ondertiteling. SOAP! richt zich niet alleen op de publieke en commerciële zenders, maar ook op regionale omroepen. Bovendien probeert SOAP! te stimuleren dat dvd’s en bioscoopfilms worden ondertiteld voor slechthorenden en doven.
Ondertiteling
| Teletekstpagina | |
|---|---|
|
Nederland 1, 2, 3 |
888 |
|
Rijnmond TV |
888 |
|
RTL 4 (sommige programma’s) |
888 |
|
BBC1, BBC2, BBC3, BBC4, BBC News 24, CBBC, CBeebies (Engels) |
888 |
|
België 1 en 2 |
888 |
|
Duitsland 1 ARD en 3 WDR (Duits) |
150 |
|
Duitsland 2 ZDF (Duits) |
777 |
|
TV 5 (Frans) TV 5 (sommige programma's in het Nederlands; zie 981) |
888 893 |
Programma's met teletekstondertiteling opnemen
Het is mogelijk om televisieprogramma's met teletekst op te nemen. Hiervoor zijn speciale recorders verkrijgbaar.
Opnemen met digitale tv-ontvanger
Er is een harddiskrecorder met digitale tv-ontvanger op de markt (videorecorder met harde schijf). Hiermee kunt u zowel het programma als de bijbehorende teletekstondertiteling opnemen. Dit apparaat werkt op digitale kabeltelevisie. Met de recorder kunt u een programma opnemen en tegelijkertijd naar een ander programma kijken. Ook kunt u gelijktijdig twee programma's opnemen en ondertussen een eerder opgenomen programma bekijken. Voor nadere informatie en productspecificaties kunt u contact opnemen met Oorakel.
Opnemen zonder digitale tv-ontvanger
Met de teletekstrecorder kunt u analoge tv-programma's inclusief teletekstondertiteling van pagina 888 opnemen. U heeft dus geen digitale televisie nodig (dan werkt het apparaat zelfs niet). U kunt de teletekstrecorder aansluiten op elk type dvd- of videorecorder met een vrije AV2-SCART-aansluiting. De recorder kan per individueel tv-kanaal worden gebruikt. Het apparaat maakt gebruik van de tuner van uw video- of dvd-recorder. Hierdoor kunt u bij opnames gebruikmaken van de timer van uw dvd- of videorecorder. Ook time-shift-recordings kunnen worden voorzien van teletekstondertiteling.
Videorecorders
Videorecorders die tv-programma's met teletekst opnemen, worden niet meer verkocht. Ze zijn alleen nog tweedehands verkrijgbaar.
Theaters
Bezoekt u als toerist een Londens theater, dan kunt u wellicht gebruikmaken van onder- of boventiteling ter ondersteuning van een voorstelling.
Stagetext
Een methode van boventiteling die in verschillende Londense theaters regelmatig wordt gebruikt is Stagetext. Deze boventiteling werkt met een tekstbalk op of boven het toneel, waarop telkens twee of drie regels tekst worden geprojecteerd. Voor de tekst van de verschillende personages wordt gewerkt met verschillende kleuren en ook de geluiden die gemaakt worden op het toneel worden benoemd. De lichtsterkte wordt afgestemd op de wisselende lichtsterkte tijdens de voorstelling. Het gelijktijdig laten verlopen van tekst en spel wordt op voorhand door de regie vastgelegd. Voordeel van deze boventiteling is dat u beeld (hetgeen zich op het podium afspeelt) en tekst (op de tekstbalk) tegelijk kunt zien omdat het dicht bij elkaar zit.
AirScript
Een andere methode, die nog in de kinderschoenen staat en getest wordt in het Londense Shaftsbury theater, is die van AirScript. AirScript is eigenlijk bedoeld voor de anderstalige toerist, maar kan ook goed gebruikt worden door slechthorenden. Het is een apparaat ter grootte van een draagbaar navigatiesysteem, waarbij de gebruiker kan kiezen in welke (beschikbare) taal hij het gesproken woord van een voorstelling wil volgen. Een theatermedewerker zorgt ervoor dat de snelheid waarmee de tekst wordt getoond samenvalt met de actie op het toneel. De lichtsterkte van het beeldscherm wordt automatisch afgestemd op het zaallicht. Voordeel is het individuele gebruik. Nadeel is dat het lastig is om tegelijkertijd te kijken naar het podium en te lezen op het beeldscherm en dat overige geluiden niet worden benoemd.
Nederlandse voorstellingen
Als onder- of boventiteling gebruikt wordt in Nederlandse theaters, dan kunt u dit zien in het overzicht 'Zoek en kies een openbaar gebouw met voorzieningen voor slechthorenden'.